Firo maanaaji al-quraan tedduɗo oo - الترجمة الأوزبكية للمختصر في تفسير القرآن الكريم * - Tippudi firooji ɗii


Firo maanaaji Simoore: Simoore yuunus   Aaya:

Юнус сураси

Ina jeyaa e payndaale simoore ndee:
تقرير النبوة بالأدلة، ودعوة المكذبين للإيمان مع تهديدهم بالعذاب.
Пайғамбарликни далиллар билан барқарорлаштириш ва ҳақни ёлғонга чиқарадиган кўрнамакларни азобдан огоҳлантириш билан бирга иймонга даъват этиш.

الٓرۚ تِلۡكَ ءَايَٰتُ ٱلۡكِتَٰبِ ٱلۡحَكِيمِ
Алиф. Лаам. Ро. Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг бошланишида айтиб ўтилди. Мана шу сурада тиловат қилинаётган оятлар Қуръоннинг пухта, мустаҳкам, ҳикмат ва ҳукмларни ўз ичига олган оятларидир.
Faccirooji aarabeeji:
أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنۡ أَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰ رَجُلٖ مِّنۡهُمۡ أَنۡ أَنذِرِ ٱلنَّاسَ وَبَشِّرِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَنَّ لَهُمۡ قَدَمَ صِدۡقٍ عِندَ رَبِّهِمۡۗ قَالَ ٱلۡكَٰفِرُونَ إِنَّ هَٰذَا لَسَٰحِرٞ مُّبِينٌ
Одамларга ўзларининг орасидан бир кишига ваҳий юбориб: "Одамларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантиринг, иймон келтирганларга эса қилиб ўтган яхши амаллари эвазига Парвардигорлари ҳузурида чин бир мартаба борлигидан хушхабар беринг", деганимиз қизиқ туюлдими? Кофирлар: "Бу оятларни олиб келган одам аниқ сеҳргардир", дедилар.
Faccirooji aarabeeji:
إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِۖ يُدَبِّرُ ٱلۡأَمۡرَۖ مَا مِن شَفِيعٍ إِلَّا مِنۢ بَعۡدِ إِذۡنِهِۦۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمۡ فَٱعۡبُدُوهُۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
Эй ажабланаётганлар, Аллоҳ шу қадар бепоён самовотни, шу қадар кенг ерни олти кунда яратиб, кейин Аршга кўтарилган. Қандай қилиб, шу қадар буюк Зотнинг сизларга орангиздаги бир кишини пайғамбар қилиб юборишидан ажабланасизлар? Ўзининг бепоён мулкида ёлғиз Унинг Ўзигина ҳукм қилади. Унинг ҳузурида Унинг изнисиз, розилигисиз ҳеч ким ҳеч кимни шафоат қила олмайди. Мана шундай сифатларга эга бўлган Аллоҳ Парвардигорингиздир. Шундай экан, холис Унгагина бандалик қилингиз. Унинг ягоналигига далолат қиладиган мана шу ҳужжатлардан, далиллардан ибрат олмайсизларми? Кимда заррача ибрат ола билиш қобилияти бўлса, У Зотга иймон келтиради.
Faccirooji aarabeeji:
إِلَيۡهِ مَرۡجِعُكُمۡ جَمِيعٗاۖ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقًّاۚ إِنَّهُۥ يَبۡدَؤُاْ ٱلۡخَلۡقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ لِيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ بِٱلۡقِسۡطِۚ وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَهُمۡ شَرَابٞ مِّنۡ حَمِيمٖ وَعَذَابٌ أَلِيمُۢ بِمَا كَانُواْ يَكۡفُرُونَ
Қиёмат куни ҳаммангизнинг қайтишингиз Унгадир. Ўшанда амалларингизга яраша жазо ёки мукофот берур. Бу Аллоҳнинг ҳақ ваъдасидир. Аллоҳ ваъдасига хилоф қилмас ва У бу ишга Қодирдир. Дастлаб илк бор яратган ҳам, кейин қайта тирилтирган ҳам Унинг Ўзидир. Кейин эса Аллоҳга иймон келтириб, яхши амалларни қилган кишиларни адолат билан, бирон яхшилигини камайтирмасдан ва бирон ёмонлигини кўпайтирмасдан мукофотлар. Аллоҳга ва пайғамбарларига куфр келтирганларга кофир бўлганлари учун ичакни куйдириб юборадиган ўта қаттиқ қайноқ сувдан иборат ичимлик ва аламли азоб бордир.
Faccirooji aarabeeji:
هُوَ ٱلَّذِي جَعَلَ ٱلشَّمۡسَ ضِيَآءٗ وَٱلۡقَمَرَ نُورٗا وَقَدَّرَهُۥ مَنَازِلَ لِتَعۡلَمُواْ عَدَدَ ٱلسِّنِينَ وَٱلۡحِسَابَۚ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ إِلَّا بِٱلۡحَقِّۚ يُفَصِّلُ ٱلۡأٓيَٰتِ لِقَوۡمٖ يَعۡلَمُونَ
У шундай зотки, қуёшни ҳамма жойни ёритадиган зиё, ойни эса нур таратадиган нур қилди. Эй одамлар, қуёш орқали кунлар сонини, ой орқали эса ойлар ва йиллар сонини билиб олишингиз учун уни 28 манзилга бўлиб қўйди. Бир манзилдан иккинчисига бир кеча-кундузда етиб боради. Аллоҳ осмонлару ердаги ва улар орасидаги барча нарсаларни фақат ҳақ билан яратиб, Ўзининг қудрати ва буюклигини одамларга намойиш қилди. Аллоҳ Ўзининг ягоналигига далолат қилувчи бу ёрқин далил ва ҳужжатларни далил ва ҳужжат нималигини биладиган қавм учун батафсил баён қилади.
Faccirooji aarabeeji:
إِنَّ فِي ٱخۡتِلَٰفِ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ ٱللَّهُ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَتَّقُونَ
Кеча ва кундузнинг алмашиб туришида, ҳали қоронғу, ҳали ёруғ бўлишида, уларнинг қисқа-узунлигида ҳамда осмонлару ерда яратилган махлуқотларда Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган қавм учун оят-аломатлар бор.
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• إثبات نبوة النبي صلى الله عليه وسلم وأن إرساله أمر معقول لا عجب فيه .
Пайғамбар алайҳиссаломнинг пайғамбарлиги маъқул ва мақбул бир ишдир. Унинг ҳеч қандай ажабланадиган жойи йўқ.

• خلق السماوات والأرض ومن فيهما، وتدبير الأمر، وتقدير الأزمان واختلاف الليل والنهار كلها آيات عظيمة دالة على ألوهية الله سبحانه.
Осмонлару ернинг ва улар орасидаги нарсаларнинг яратилиши, ишларнинг тадбири қилиниши, замоннинг тайинланиши, кеча-кундузнинг алмашиб туриши - ҳаммаси Аллоҳнинг илоҳлигига далолат қилувчи буюк оят-аломатлардир.

• الشفاعة يوم القيامة لا تكون إلا لمن أذن له الله، ورضي قوله وفعله.
Қиёмат куни шафоат қилиш Аллоҳ рухсат берган кишигагина насиб қилади.

• تقدير الله عز وجل لحركة الشمس ولمنازل القمر يساعد على ضبط التاريخ والأيام والسنين.
Аллоҳ таолонинг қуёш ҳаракатини ва ой манзилларини тақдир қилиши санани, ой ва йилларни аниқлаб олишга ёрдам беради.

إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يَرۡجُونَ لِقَآءَنَا وَرَضُواْ بِٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَٱطۡمَأَنُّواْ بِهَا وَٱلَّذِينَ هُمۡ عَنۡ ءَايَٰتِنَا غَٰفِلُونَ
Бир кун Аллоҳ билан учрашиш борлигини ва унга тайёргарлик кўриш лозимлигини ўйламайдиган, хавфу ражо нималигини билмайдиган, абадий охиратни қўйиб, шу фоний дунёнинг ўзигагина рози бўлиб, шунинг ўзи билангина мамнун, хотиржам бўлиб кетаверадиган ҳамда Аллоҳнинг оятларидан, далилларидан бепарво юз ўгирадиган кофирлар...
Faccirooji aarabeeji:
أُوْلَٰٓئِكَ مَأۡوَىٰهُمُ ٱلنَّارُ بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ
Мана шу сифатларга эга бўлган кимсаларнинг борар жойи куфр ва Қиёматга ишонмаслик каби ишлари, гуноҳлари туфайли жаҳаннамдир.
Faccirooji aarabeeji:
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ يَهۡدِيهِمۡ رَبُّهُم بِإِيمَٰنِهِمۡۖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهِمُ ٱلۡأَنۡهَٰرُ فِي جَنَّٰتِ ٱلنَّعِيمِ
Аллоҳга иймон келтириб, яхши амалларни қилган кишиларни иймонлари сабабли Аллоҳ Ўзининг ризосига олиб борадиган ишларни қилишга муваффақ айлайди. Кейин Аллоҳ уларни Қиёмат кунида остидан анҳорлар оқиб ўтадиган доимий неъмат жаннатларига киритади.
Faccirooji aarabeeji:
دَعۡوَىٰهُمۡ فِيهَا سُبۡحَٰنَكَ ٱللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمۡ فِيهَا سَلَٰمٞۚ وَءَاخِرُ دَعۡوَىٰهُمۡ أَنِ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ
Жаннатдаги дуолари Аллоҳга тасбеҳ айтиш, У Зотни улуғлашдир. Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва ўзаро бир-бирларининг сўрашишлари САЛОМдир. Дуоларининг пироварди эса ҳамма махлуқотларнинг парвардигори бўлмиш Аллоҳга сано айтишдир.
Faccirooji aarabeeji:
۞ وَلَوۡ يُعَجِّلُ ٱللَّهُ لِلنَّاسِ ٱلشَّرَّ ٱسۡتِعۡجَالَهُم بِٱلۡخَيۡرِ لَقُضِيَ إِلَيۡهِمۡ أَجَلُهُمۡۖ فَنَذَرُ ٱلَّذِينَ لَا يَرۡجُونَ لِقَآءَنَا فِي طُغۡيَٰنِهِمۡ يَعۡمَهُونَ
Аллоҳ одамларнинг яхшилик сўраб қилган дуоларини тез ижобат қилганидек, бир-бирларига, болаларига ва мол-дунёларига қарши қилган дуойибадларини ҳам тез ижобат қилганида ҳаммаси ҳалок бўлардилар. Лекин Аллоҳ буни кечиктиради, уларга муҳлат беради. Жазодан қўрқмаслиги ва савобдан умидвор бўлмаслиги туфайли Аллоҳ билан бўладиган учрашувни кутмайдиган ва унга тайёргарлик кўрмайдиганларни ҳисоб кунида иккиланиш, ҳайратланиш ва тараддуд чоҳига улоқтирурмиз.
Faccirooji aarabeeji:
وَإِذَا مَسَّ ٱلۡإِنسَٰنَ ٱلضُّرُّ دَعَانَا لِجَنۢبِهِۦٓ أَوۡ قَاعِدًا أَوۡ قَآئِمٗا فَلَمَّا كَشَفۡنَا عَنۡهُ ضُرَّهُۥ مَرَّ كَأَن لَّمۡ يَدۡعُنَآ إِلَىٰ ضُرّٖ مَّسَّهُۥۚ كَذَٰلِكَ زُيِّنَ لِلۡمُسۡرِفِينَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ
Ҳаддини билмаган инсонга касаллик, машаққат каби бирон мусибат етса, ётиб ҳам, ўтириб ҳам, туриб ҳам Бизга ялиниб, илтижо-дуо қилур. Дуосини ижобат қилиб, ундан мусибатини аритган пайтимизда эса худди ўзига етган мусибат туфайли Бизга илтижо қилмагандек ўтиб кетур. Мана шу кимсага залолатида давом этавериши безаб кўрсатилганидек, ҳаддан ошувчи кимсаларга ўз қилмишлари чиройли қилиб кўрсатилди.
Faccirooji aarabeeji:
وَلَقَدۡ أَهۡلَكۡنَا ٱلۡقُرُونَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَمَّا ظَلَمُواْ وَجَآءَتۡهُمۡ رُسُلُهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَمَا كَانُواْ لِيُؤۡمِنُواْۚ كَذَٰلِكَ نَجۡزِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡمُجۡرِمِينَ
Эй мушриклар, сизлардан олдин ўтган қавмларни ҳам ҳалок қилдик. Чунки улар Аллоҳнинг пайғамбарларини ёлғончига чиқариб, гуноҳлар қилдилар. Пайғамбарлари ўзларининг ҳақ эканига далолат қиладиган очиқ-равшан ҳужжатларни келтирган пайтда ҳам иймон келтира олмадилар. Негаки, улар ҳали иймон учун тайёр эмасдилар. Шу билан Аллоҳ уларга ёрдам беришни ва тавфиқни раво кўрмади. Ҳамма замон ва маконларда бу каби золимларни мана шу тарзда жазолаймиз.
Faccirooji aarabeeji:
ثُمَّ جَعَلۡنَٰكُمۡ خَلَٰٓئِفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ مِنۢ بَعۡدِهِمۡ لِنَنظُرَ كَيۡفَ تَعۡمَلُونَ
Эй одамлар, кейин қандай амал қилишингизни кўриш учун ўша ҳақни ёлғонга чиқариб ҳалок бўлган қавмлар ўрнига сизларни заминга халифа қилдик. Қани кўрайлик-чи, яхши амаллар қилиб, савоб олармикинсизлар ёки ёмон амаллар қилиб, жазога тортилармикинсизлар.
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• لطف الله عز وجل بعباده في عدم إجابة دعائهم على أنفسهم وأولادهم بالشر.
Бандаларнинг ўзларига, болаларига қарши дуойибадларини тез ижобат қилмаслиги Аллоҳнинг бандаларига бўлган меҳрибонлигидир.

• بيان حال الإنسان بالدعاء في الضراء والإعراض عند الرخاء والتحذير من الاتصاف بذلك.
Бошга иш тушган пайтдагина дуо-илтижо қилиб, фаровон пайтда юз ўгириб кетиш ҳолати баён қилиниб, бундай қабиҳ ишдан огоҳлантириляпти.

• هلاك الأمم السابقة كان سببه ارتكابهم المعاصي والظلم.
Ўтган умматларнинг ҳалокати зулм ва гуноҳлари туфайли бўлган.

وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَاتُنَا بَيِّنَٰتٖ قَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَرۡجُونَ لِقَآءَنَا ٱئۡتِ بِقُرۡءَانٍ غَيۡرِ هَٰذَآ أَوۡ بَدِّلۡهُۚ قُلۡ مَا يَكُونُ لِيٓ أَنۡ أُبَدِّلَهُۥ مِن تِلۡقَآيِٕ نَفۡسِيٓۖ إِنۡ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰٓ إِلَيَّۖ إِنِّيٓ أَخَافُ إِنۡ عَصَيۡتُ رَبِّي عَذَابَ يَوۡمٍ عَظِيمٖ
Қачон уларга Аллоҳнинг ягоналигига далолат қилувчи очиқ-ойдин оятларимиз ўқиб берилса, қайта тирилишни инкор қиладиган, савобни умид қилмайдиган ва жаозодан қўрқмайдиган кимсалар: «Эй Муҳаммад, бут-санамларни ҳақорат қиладиган бу Қуръондан бошқа бир Қуръон келтир ёки уни бизга тўғри келадиган қилиб ўзгартир», дедилар. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: «Уни ўзимча ўзгартиришга менинг ҳаққим йўқ. Бошқасини келтира олмайман ҳам. Уни Аллоҳ Ўзи истаганича ўзгартиради. Мен фақат ўзимга ваҳий қилинган оятларгагина эргашурман. Сизлар қўяётган талабларга рози бўлиб, Парвардигоримга исён қиладиган бўлсам, улуғ куннинг, Қиёмат кунининг азобидан қўрқурман».
Faccirooji aarabeeji:
قُل لَّوۡ شَآءَ ٱللَّهُ مَا تَلَوۡتُهُۥ عَلَيۡكُمۡ وَلَآ أَدۡرَىٰكُم بِهِۦۖ فَقَدۡ لَبِثۡتُ فِيكُمۡ عُمُرٗا مِّن قَبۡلِهِۦٓۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ
Эй Пайғамбар, айтинг: "Аллоҳ истаганида, мен Қуръонни сизларга ўқиб бермаган, етказмаган бўлардим. Аллоҳ истаганида, Қуръонни сизларга менинг тилим орқали ўргатмаган бўларди. Ахир шу ишлардан олдин ҳам узоқ муддат, қирқ йил сизларнинг орангизда яшадим-ку. Ўқиш ва ёзишни билмас эдим-ку. Бундай мартабаларга интилмас эдим-ку. Ақлингизни ишлатиб, мен олиб келган рисолат Аллоҳ тарафидан эканини, бу ишда менинг қўлим йўқлигини билиб олмайсизларми?!"
Faccirooji aarabeeji:
فَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَوۡ كَذَّبَ بِـَٔايَٰتِهِۦٓۚ إِنَّهُۥ لَا يُفۡلِحُ ٱلۡمُجۡرِمُونَ
Аллоҳга ёлғон тўқиган одамдан кўра золимроқ кимса йўқ. Шундай экан, қандай қилиб мен Аллоҳга туҳмат қилиб, Қуръонни ўзгартирай?! Ҳақ гап шуки, Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошиб, ёлғон тўқиганлар мақсадларига эриша олмайдилар.
Faccirooji aarabeeji:
وَيَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡ وَيَقُولُونَ هَٰٓؤُلَآءِ شُفَعَٰٓؤُنَا عِندَ ٱللَّهِۚ قُلۡ أَتُنَبِّـُٔونَ ٱللَّهَ بِمَا لَا يَعۡلَمُ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ سُبۡحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ
Мушриклар Аллоҳни қўйиб, ўзларига зарар ҳам, фойда ҳам келтира олмайдиган мавҳум, хаёлий маъбудларга ибодат қиладилар. Яна улар ҳақида: «Улар бизнинг Аллоҳ ҳузуридаги шафоат қиладиган воситачиларимиз, уларни восита қилсак, Аллоҳ бизни гуноҳларимиз учун азобламайди», дейдилар. Эй Пайғамбар, айтинг: «Аллоҳни осмонлару ердаги У зот билмайдиган шерикларидан хабардор қилиб қўймоқчи бўляпсизларми?!» Аллоҳ уларнинг ёлғон ва ботилдан иборат ширкларидан пок ва олий бўлган Зотдир.
Faccirooji aarabeeji:
وَمَا كَانَ ٱلنَّاسُ إِلَّآ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ فَٱخۡتَلَفُواْۚ وَلَوۡلَا كَلِمَةٞ سَبَقَتۡ مِن رَّبِّكَ لَقُضِيَ بَيۡنَهُمۡ فِيمَا فِيهِ يَخۡتَلِفُونَ
Одамлар биргина динда (тавҳид динида) бўлиб, ҳаммалари мўмин эдилар. Кейин бўлиниб кетдилар. Кимдир мўминлигида қолди, кимдир кофир бўлди. Аллоҳнинг бу дунёдаги ихтилофлар борасида Қиёмат куни ҳукм чиқариш ҳақидаги ҳукми бўлмаганида эди, шу дунёнинг ўзидагина ҳукм чиқариб, адашган билан ҳидоят топган ажралиб қолган бўлар эди.
Faccirooji aarabeeji:
وَيَقُولُونَ لَوۡلَآ أُنزِلَ عَلَيۡهِ ءَايَةٞ مِّن رَّبِّهِۦۖ فَقُلۡ إِنَّمَا ٱلۡغَيۡبُ لِلَّهِ فَٱنتَظِرُوٓاْ إِنِّي مَعَكُم مِّنَ ٱلۡمُنتَظِرِينَ
Мушриклар: «Муҳаммадга Парвардигори томонидан унинг ҳақ эканига далолат қиладиган бир белги тушса эди», дейдилар. Эй Пайғамбар, айтинг: «Оятлар, белгилар нозил бўлиши ғайб илмидир. Ғайб эса ёлғиз Аллоҳникидир. Сизлар инсон ҳис эта оладиган шундай оят-белгиларни кутаверинглар. Мен ҳам сизлар билан бирга мунтазирларданман».
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• عظم الافتراء على الله والكذب عليه وتحريف كلامه كما فعل اليهود بالتوراة.
Аллоҳга бўҳтон қилиш, ёлғон тўқиш ва яҳудийлар Тавротни ўзгартиргани каби У Зотнинг каломини ўзгартириш жуда катта гуноҳдир.

• النفع والضر بيد الله عز وجل وحده دون ما سواه.
Фойда ҳам, зарар ҳам ёлғиз Аллоҳнинг Қўлида. Аллоҳдан бошқа ҳеч кимса, ҳеч нарса фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайди.

• بطلان قول المشركين بأن آلهتهم تشفع لهم عند الله.
Мушрикларнинг, худоларимиз бизни Аллоҳнинг олдида шафоат қилади, деган гаплари ботилдир.

• اتباع الهوى والاختلاف على الدين هو سبب الفرقة.
Ҳавойи нафсга эргашиш ва дин борасида ихтилоф қилиш бўлинишга, парчаланишга олиб боради.

وَإِذَآ أَذَقۡنَا ٱلنَّاسَ رَحۡمَةٗ مِّنۢ بَعۡدِ ضَرَّآءَ مَسَّتۡهُمۡ إِذَا لَهُم مَّكۡرٞ فِيٓ ءَايَاتِنَاۚ قُلِ ٱللَّهُ أَسۡرَعُ مَكۡرًاۚ إِنَّ رُسُلَنَا يَكۡتُبُونَ مَا تَمۡكُرُونَ
Мушрикларга қурғоқчилик ва қаҳатчиликдан кейин ёмғир ва серҳосилликни ато қилсак, баногоҳ, улар оятларимизни ёлғонга чиқариб, масхара қила бошладилар. Эй Пайғамбар, ўша мушрикларга айтинг: "Макр бобида ҳеч ким Аллоҳга тенг кела олмайди. Истидрож ва жазога тортиш бобида ҳам. Номайи аъмолингизни ёзиб турадиган ҳисоб фаришталари қилаётган макрингизни қайд этиб қўядилар. Улардан ҳеч нарса яширин қолмас. Улардан яширин қолмаган нарса Яратувчидан яширин қолармиди?! Яқинда Аллоҳ макрингизга яраша жазойингизни берур. *Истидрож - янада баттарроқ маъсият лойига ботиши учун атайин жазоламасдан ўз ҳолига ташлаб қўйиш
Faccirooji aarabeeji:
هُوَ ٱلَّذِي يُسَيِّرُكُمۡ فِي ٱلۡبَرِّ وَٱلۡبَحۡرِۖ حَتَّىٰٓ إِذَا كُنتُمۡ فِي ٱلۡفُلۡكِ وَجَرَيۡنَ بِهِم بِرِيحٖ طَيِّبَةٖ وَفَرِحُواْ بِهَا جَآءَتۡهَا رِيحٌ عَاصِفٞ وَجَآءَهُمُ ٱلۡمَوۡجُ مِن كُلِّ مَكَانٖ وَظَنُّوٓاْ أَنَّهُمۡ أُحِيطَ بِهِمۡ دَعَوُاْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ لَئِنۡ أَنجَيۡتَنَا مِنۡ هَٰذِهِۦ لَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلشَّٰكِرِينَ
Эй одамлар, Аллоҳ шундай Зотки, сизларни қуруқликда пиёда ва уловда юргизса, денгизда кемада юргизур. То сизлар кемада бўлиб, у майин шамол билан уларни (сизларни) олиб кетаётганида ва йўловчилар бундан хурсанд бўлганларида, баногоҳ, бир қаттиқ ва ҳар тарафдан тўлқин келиб, ўзларининг гирдобда қолганларини англаганларида ширк аралаштирмасдан, чин ихлос билан Аллоҳга шундай илтижо қилурлар: «Агар мана шу машаққатдан, ҳалокатдан бизга нажот берсанг, албатта, биз берган неъматларингга шукр қилгувчилардан бўлурмиз».
Faccirooji aarabeeji:
فَلَمَّآ أَنجَىٰهُمۡ إِذَا هُمۡ يَبۡغُونَ فِي ٱلۡأَرۡضِ بِغَيۡرِ ٱلۡحَقِّۗ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنَّمَا بَغۡيُكُمۡ عَلَىٰٓ أَنفُسِكُمۖ مَّتَٰعَ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ ثُمَّ إِلَيۡنَا مَرۡجِعُكُمۡ فَنُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ
Аллоҳ уларнинг дуоларини ижобат қилиб, уларни бу кулфатдан қутқарганидан кейин эса куфру гуноҳлар билан ер юзида бузғунчилик қила бошладилар. Эй одамлар, кўзингизни очингиз! Қилган зулмингиз Аллоҳга зарар бермас. Ўзингизга зиён қилур. Бу дунёда фойдаланиб қолишингиз мумкин. Аммо дунё фонийдир, ўткинчидир. Кейин эса қиёмат куни Бизнинг ҳузуримизга қайтурсиз. Ўшанда қилган гуноҳларингизни юзингизга солиб, муносиб жазойингизни берурмиз.
Faccirooji aarabeeji:
إِنَّمَا مَثَلُ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا كَمَآءٍ أَنزَلۡنَٰهُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ فَٱخۡتَلَطَ بِهِۦ نَبَاتُ ٱلۡأَرۡضِ مِمَّا يَأۡكُلُ ٱلنَّاسُ وَٱلۡأَنۡعَٰمُ حَتَّىٰٓ إِذَآ أَخَذَتِ ٱلۡأَرۡضُ زُخۡرُفَهَا وَٱزَّيَّنَتۡ وَظَنَّ أَهۡلُهَآ أَنَّهُمۡ قَٰدِرُونَ عَلَيۡهَآ أَتَىٰهَآ أَمۡرُنَا لَيۡلًا أَوۡ نَهَارٗا فَجَعَلۡنَٰهَا حَصِيدٗا كَأَن لَّمۡ تَغۡنَ بِٱلۡأَمۡسِۚ كَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ ٱلۡأٓيَٰتِ لِقَوۡمٖ يَتَفَكَّرُونَ
Дарҳақиқат, сизлар фойдаланаётган бу дунё ҳаёти фонийликда худди Биз осмондан ёғдирган сувга ўхшайди. Одамлар ва ҳайвонлар ейдиган ўсимликлар, донлар, мевалар унга аралашиб, ерга чирой бахш этганда, улар билан замин безанганида ва унинг аҳли ўзларини ҳосилни йиғиштириб олишга қодирмиз, деб ўйлай бошлаганида, ерга кечаси ё кундузи Бизнинг фармонимиз келиб, Биз уни вайронага айлантириб қўюрмиз, гўё кечагина обод бўлмагандек, унда ҳеч қандай дарахтлар ҳам, ўсимликлар ҳам ўсмагандек бўлиб қолур. Сизларга дунё ҳаётининг нақадар тез ўтиб кетишини баён қилганимиздек, тафаккур қиладиган қавм учун оятларни тафсилотлари билан баён қилурмиз.
Faccirooji aarabeeji:
وَٱللَّهُ يَدۡعُوٓاْ إِلَىٰ دَارِ ٱلسَّلَٰمِ وَيَهۡدِي مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ
Аллоҳ ҳамма одамларни жаннатга чақиради. Жаннат тинчлик диёридир. Унда одамлар мусибатлардан, ғам-ташвишлардан, ўлимдан тинч-омонда бўладилар. Аллоҳ ўзи истаган бандасини жаннатга олиб борадиган Ислом сари йўллаб қўяди.
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• الله أسرع مكرًا بمن مكر بعباده المؤمنين.
Кофир ва мунофиқлар мўминларга қарши макр қиладилар. Аллоҳ эса макр қилишда улардан тезроқдир.

• بغي الإنسان عائد على نفسه ولا يضر إلا نفسه.
Инсоннинг зулми ўзига қайтади. У ўзидан бошқага зарар қилмайди.

• بيان حقيقة الدنيا في سرعة انقضائها وزوالها، وما فيها من النعيم فهو فانٍ.
Дунё ва унинг неъматлари моҳиятан бир зумда ўтиб кетадиган фонийдир.

• الجنة هي مستقر المؤمن؛ لما فيها من النعيم والسلامة من المصائب والهموم.
Мўминнинг борар жойи жаннатдир. Унда турли неъматлар ҳамда мусибатлару ғам-ташвишлардан холилик, тинчлик-омонлик бор.

۞ لِّلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ ٱلۡحُسۡنَىٰ وَزِيَادَةٞۖ وَلَا يَرۡهَقُ وُجُوهَهُمۡ قَتَرٞ وَلَا ذِلَّةٌۚ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَنَّةِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ
Аллоҳ вожиб қилган амалларни гўзал тазда адо этадиган ва Аллоҳ ҳаром қилган ишлардан тийиладиган зотлар учун гўзал оқибат, яъни, жаннат ва зиёда неъмат, яъни, Аллоҳнинг муборак юзини кўриш бордир. Уларнинг юзларини на ғубор, на қаролик ва на хорлик қоплар. Ана ўшалар жаннат эгалари бўлиб, у жойда абадий қолурлар.
Faccirooji aarabeeji:
وَٱلَّذِينَ كَسَبُواْ ٱلسَّيِّـَٔاتِ جَزَآءُ سَيِّئَةِۭ بِمِثۡلِهَا وَتَرۡهَقُهُمۡ ذِلَّةٞۖ مَّا لَهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِنۡ عَاصِمٖۖ كَأَنَّمَآ أُغۡشِيَتۡ وُجُوهُهُمۡ قِطَعٗا مِّنَ ٱلَّيۡلِ مُظۡلِمًاۚ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ
Куфру исён каби ёмон амаллар қилган кимсалар учун эса охиратда ёмонликларига яраша ёмон жазо бўлур. Юзларини хорлик-зорлик ўраб олур. Уларни Аллоҳнинг азобидан ҳимоя қиладиган бирон-бир ҳимоячи бўлмас. Дўзахнинг қора тутунлари ичра гўё юзларига қоронғу кечадан бир парчаси қоплагандек бўлур. Ана ўшалар дўзах эгалари бўлиб, у жойда абадий қолурлар.
Faccirooji aarabeeji:
وَيَوۡمَ نَحۡشُرُهُمۡ جَمِيعٗا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشۡرَكُواْ مَكَانَكُمۡ أَنتُمۡ وَشُرَكَآؤُكُمۡۚ فَزَيَّلۡنَا بَيۡنَهُمۡۖ وَقَالَ شُرَكَآؤُهُم مَّا كُنتُمۡ إِيَّانَا تَعۡبُدُونَ
Эй Пайғамбар, Қиёмат кунини эсланг. У кунда ҳамма одамларни тўплаймиз. Кейин бу дунёда Аллоҳга ширк келтирганларга: «Эй мушриклар, сизлар ҳам, Аллоҳни қўйиб, ўшаларга ибодат қилган маъбудларингиз ҳам жойингиздан қимирламангиз», дермиз-да, ораларини ажратармиз. Шунда сохта маъбудлар ўзларини оқлаб: «Бизга ибодат этмаган эдингиз.
Faccirooji aarabeeji:
فَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدَۢا بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمۡ إِن كُنَّا عَنۡ عِبَادَتِكُمۡ لَغَٰفِلِينَ
Мана шу ерда улар ибодат қилиб юрган маъбудлари улардан тониб: "Аллоҳ гувоҳ, Аллоҳ гувоҳ бўлишга кифоя, сизларнинг бизга ибодат қилишингизга рози бўлмаганмиз, шундай қилишга буюрмаганмиз, шундай қилганингизни сезмаганмиз, пайқамаганмиз", дейдилар.
Faccirooji aarabeeji:
هُنَالِكَ تَبۡلُواْ كُلُّ نَفۡسٖ مَّآ أَسۡلَفَتۡۚ وَرُدُّوٓاْ إِلَى ٱللَّهِ مَوۡلَىٰهُمُ ٱلۡحَقِّۖ وَضَلَّ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ
Ана шу улуғ кунда ҳар бир жон бу дунёда қилиб ўтган ишларидан хабар топиб, мушриклар ҳақиқий хожалари бўлмиш Аллоҳга қайтариладилар. Кейин Аллоҳ улардан ҳисоб олади. Анави ўзларича тўқиб олган ва шафоатчи, деб билган бут-санамлари эса ғойиб бўлиб қоладилар.
Faccirooji aarabeeji:
قُلۡ مَن يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ أَمَّن يَمۡلِكُ ٱلسَّمۡعَ وَٱلۡأَبۡصَٰرَ وَمَن يُخۡرِجُ ٱلۡحَيَّ مِنَ ٱلۡمَيِّتِ وَيُخۡرِجُ ٱلۡمَيِّتَ مِنَ ٱلۡحَيِّ وَمَن يُدَبِّرُ ٱلۡأَمۡرَۚ فَسَيَقُولُونَ ٱللَّهُۚ فَقُلۡ أَفَلَا تَتَّقُونَ
Эй, Пайғамбар, айтинг: «Ким сизларга осмондан ёмғир ёғдириб, ердан эса уруғ унидириб, унга турли маъданларни жойлаб ризқ берур? Ким қулоқ ва кўзларга эгалик қилур? Ким бир томчи ўлик сувдан инсондек тирик мавжудотни, ўлик тухумдан тирик жўжани чиқарур? Ким тирик ҳайвондан ўлик бир томчи сувни, тирик қушдан эса ўлик тухумни чиқарур? Осмонлару ернинг ва улар орасидаги махлуқотларнинг барча ишларини ким тадбир қилиб турур?» Улар албатта: «Бу ишларнинг ҳаммасини Аллоҳ қилади», деб жавоб берадилар. Шунда сиз айтинг: «Шуни билмайсизларми? Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилмайсизларми?!»
Faccirooji aarabeeji:
فَذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمُ ٱلۡحَقُّۖ فَمَاذَا بَعۡدَ ٱلۡحَقِّ إِلَّا ٱلضَّلَٰلُۖ فَأَنَّىٰ تُصۡرَفُونَ
Эй одамлар, шу ишларнинг ҳаммасини қилган Парвардигорингиздир. Сизларни яратган ҳам, ишларингизнинг тадбирини қилиб турадиган ҳам Унинг Ўзидир. Ҳақ мана шу, тамом. Унинг у ёғида йўлдан озиш бор, холос. Ақлингиз сизни қаён бошламоқда?! Ахир ҳақ ярақлаб турибди-ку!
Faccirooji aarabeeji:
كَذَٰلِكَ حَقَّتۡ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَى ٱلَّذِينَ فَسَقُوٓاْ أَنَّهُمۡ لَا يُؤۡمِنُونَ
Эй Пайғамбар, чин парвардигорлик Аллоҳники экани қандай ҳақ бўлган бўлса, шу ҳақдан юз ўгириб, саркашлик қилиб, иймон келтирмаганларга Парвардигорингизнинг сўзи, азоби ҳам вожиб бўлди.
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• أعظم نعيم يُرَغَّب به المؤمن هو النظر إلى وجه الله تعالى.
Мўмин қизиқадиган энг катта неъмат Аллоҳнинг Юзини кўришдир.

• بيان قدرة الله، وأنه على كل شيء قدير.
Аллоҳнинг қудрати, ҳар ишга Қодир экани баён қилинди.

• التوحيد في الربوبية والإشراك في الإلهية باطل، فلا بد من توحيدهما معًا.
Модомики, улуҳиятда ширк келтирилар экан, рубубиятдаги тавҳиддан фойда йўқ. Ҳар иккисида ҳам тавҳид бўлиши шарт. Яъни, илоҳликда, маъбудликда Аллоҳга бошқаларни шерик қилиб, яратувчиликда, парвардигорликда У Зотни бир деб билишнинг фойдаси йўқ. Ҳар иккисида ҳам Аллоҳни бир деб билиш шарт.

• إذا قضى الله بعدم إيمان قوم بسبب معاصيهم فإنهم لا يؤمنون.
Аллоҳ бир қавмни гуноҳлари туфайли иймонсизликка ҳукм қилиб қўйса, тамом, энди улар иймон келтирмайдилар.

قُلۡ هَلۡ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَبۡدَؤُاْ ٱلۡخَلۡقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥۚ قُلِ ٱللَّهُ يَبۡدَؤُاْ ٱلۡخَلۡقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥۖ فَأَنَّىٰ تُؤۡفَكُونَ
Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Аллоҳни қўйиб, ибодат қилаётганингиз ўша бутлар орасида дастлаб ўзи яратиб, ўлганидан кейин яна қайта тирилтира оладигани борми?" Уларга айтинг: «Аллоҳ дастлаб Ўзи яратиб, ўлганидан кейин яна Ўзи қайта тирилтирур. Шундай экан, эй мушриклар, қаён бурилиб кетмоқдасиз?! Ҳақни қўйиб, ботил сари бормоқдамисиз?!»
Faccirooji aarabeeji:
قُلۡ هَلۡ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَهۡدِيٓ إِلَى ٱلۡحَقِّۚ قُلِ ٱللَّهُ يَهۡدِي لِلۡحَقِّۗ أَفَمَن يَهۡدِيٓ إِلَى ٱلۡحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لَّا يَهِدِّيٓ إِلَّآ أَن يُهۡدَىٰۖ فَمَا لَكُمۡ كَيۡفَ تَحۡكُمُونَ
Эй Пайғамбар, уларга айтинг: «Аллоҳни қўйиб, ибодат қилаётганингиз бутлар орасида ҳаққа ҳидоят қила оладигани борми?!» Айтинг: «Ёлғиз Аллоҳгина ҳаққа ҳидоят қилур. Итоат этилишга одамларни ҳаққа бошлайдиган, чақирадиган Зот ҳақлироқми ёки бошқалар тугул, ўзини ҳам ҳидоят қила олмайдиган бутларингизми?! Сизларга не бўлди?! Нечун ноҳақ ҳукм чиқармоқдасиз?! Аллоҳ сизларнинг гапларингиздан жуда олийдир!»
Faccirooji aarabeeji:
وَمَا يَتَّبِعُ أَكۡثَرُهُمۡ إِلَّا ظَنًّاۚ إِنَّ ٱلظَّنَّ لَا يُغۡنِي مِنَ ٱلۡحَقِّ شَيۡـًٔاۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِمَا يَفۡعَلُونَ
Мушрикларнинг аксарияти фақат шубҳа-гумонга эргашадилар. Гумон эса ҳеч қачон аниқ ишонч ўрнини босолмайди. Аллоҳ уларнинг қилаётган ишларидан Хабардордир. У Зотдан бирон иш яширин бўлолмайди. Яқинда уларга амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.
Faccirooji aarabeeji:
وَمَا كَانَ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانُ أَن يُفۡتَرَىٰ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِن تَصۡدِيقَ ٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَتَفۡصِيلَ ٱلۡكِتَٰبِ لَا رَيۡبَ فِيهِ مِن رَّبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ
Бу Қуръоннинг тўқима бўлиши, Аллоҳдан бошқага мансуб бўлиши мумкин эмас. Чунки инсон зоти унга ўхшашини ёза олмаган. У ўзидан аввалиги китобларни ҳам тасдиқлаб келган. Улардаги қисқа, мужмал ҳукмларни кенгайтириб, тафсилоти билан баён қилган. Хуллас, унинг ҳамма махлуқотларни яратган Парвардигор тарафидан эканида шак-шубҳа йўқ.
Faccirooji aarabeeji:
أَمۡ يَقُولُونَ ٱفۡتَرَىٰهُۖ قُلۡ فَأۡتُواْ بِسُورَةٖ مِّثۡلِهِۦ وَٱدۡعُواْ مَنِ ٱسۡتَطَعۡتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ
Анави мушрикларнинг айтишича, Қуръонни Муҳаммад алайҳиссаломнинг ўзи тўқиб, кейин уни Аллоҳнинг каломи деяётган эмиш. Эй Пайғамбар, уларга раддия билдириб айтинг: "Агар Қуръонни мен айтаётган бўлсам, мен ҳам сизлар каби бир ожиз инсонман, марҳамат, сизлар ҳам унга ўхшаш биргина сурани айтинглар-чи! Бу ишни қилиш учун ҳамма тарафдорларингизни ёрдамга чақирсангиз ҳам ҳаргиз қила олмайсиз. Тил ва шеър усталари, моҳирлари бўла туриб, шу ишнинг уддасидан чиқа олмаслигингиз Қуръон Аллоҳнинг каломи эканига яққол далилдир".
Faccirooji aarabeeji:
بَلۡ كَذَّبُواْ بِمَا لَمۡ يُحِيطُواْ بِعِلۡمِهِۦ وَلَمَّا يَأۡتِهِمۡ تَأۡوِيلُهُۥۚ كَذَٰلِكَ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۖ فَٱنظُرۡ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلظَّٰلِمِينَ
Улар қулоқ солиш, тушуниш, фикр қилиш ўрнига шоша-пиша ёлғонга чиқара қолдилар. Ҳали уларга Қуръон огоҳлантирган азоб келмаганди. Лекин келиши яқинлашиб қолганди. Олдинги умматлар ҳам худди шундай ёлғонга чиқаргандилар. Кейин улар бошига мусибат, азоб тушганди. Эй Пайғамбар, ҳақни ёлғонга чиқарган умматлар оқибати қандай бўлгани ҳақида фикр юритинг. Аллоҳ уларни ҳалок қилганди-ку.
Faccirooji aarabeeji:
وَمِنۡهُم مَّن يُؤۡمِنُ بِهِۦ وَمِنۡهُم مَّن لَّا يُؤۡمِنُ بِهِۦۚ وَرَبُّكَ أَعۡلَمُ بِٱلۡمُفۡسِدِينَ
Мушриклар орасида ўлимидан олдин Қуръонга иймон келтирадиганлари ҳам бор. То ўлгунга қадар мутакаббирлик, саркашлик қилиб ишонмайдиганлари ҳам бор. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз кофирлигида қаттиқ туриб оладиган саркашларни жуда яхши билади ва уларни яқинда куфрига яраша жазолайди.
Faccirooji aarabeeji:
وَإِن كَذَّبُوكَ فَقُل لِّي عَمَلِي وَلَكُمۡ عَمَلُكُمۡۖ أَنتُم بَرِيٓـُٔونَ مِمَّآ أَعۡمَلُ وَأَنَا۠ بَرِيٓءٞ مِّمَّا تَعۡمَلُونَ
Эй Пайғамбар, қавмингиз сизни ёлғончига чиқарсалар, айтинг: "Менга ўзимнинг амалим, савоби ҳам, масъулияти ўзимники, сизларга ўзингизнинг амалингиз, оқибати ҳам жазоси ҳам ўзингизники. Сизлар мен қилаётган ишларнинг оқибатидан поксизлар ва мен сизлар қилаётган ишларнинг оқибатидан покман".
Faccirooji aarabeeji:
وَمِنۡهُم مَّن يَسۡتَمِعُونَ إِلَيۡكَۚ أَفَأَنتَ تُسۡمِعُ ٱلصُّمَّ وَلَوۡ كَانُواْ لَا يَعۡقِلُونَ
Эй Пайғамбар, мушриклар орасида сиз Қуръон ўқиган вақтингизда унга қулоқ соладиганлари ҳам бор. Лекин уни қабул қилмайдилар, унга бўйсунмайдилар. Гаранг кимсага сиз эшиттира олармидингиз?! Шунингдек, анави ҳақни эшитишдан гаранг бўлиб олган, ақлларини ишлатмайдиган кимсаларни сиз ҳидоятга бошлай олмайсиз.
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• الهادي إلى الحق هداية التوفيق هو الله وحده دون ما سواه.
Ҳаққа ёлғиз Аллоҳгина ҳидоят қила олади.

• الحث على تطلب الأدلة والبراهين والهدايات للوصول للعلم والحق وترك الوهم والظن.
Шубҳа-гумонларни даф қилиб, аниқ ишонч ва ҳақиқатга эришиш учун ҳужжат ва далилларни излашга ундаляпти.

• ليس في مقدور أحد أن يأتي ولو بآية مثل القرآن الكريم إلى يوم القيامة.
То Қиёматга қадар биронта одам Қуръони карим каби биттагина оят ҳам келтира олмайди.

• سفه المشركين وتكذيبهم بما لم يفهموه ويتدبروه.
Мушрикларнинг тушуниш, фикр қилиш ўрнига шоша-пиша ҳақни ёлғонга чиқаришлари уларнинг ақлсизлигидир.

وَمِنۡهُم مَّن يَنظُرُ إِلَيۡكَۚ أَفَأَنتَ تَهۡدِي ٱلۡعُمۡيَ وَلَوۡ كَانُواْ لَا يُبۡصِرُونَ
Эй Пайғамбар, мушриклар орасида сизга қалб кўзи билан эмас, оддий кўзи билан қарайдиганлари ҳам бор. Кўзи кўрларга кўрсата олармидингиз? Бу иш сизнинг қўлингиздан келмайди. Шунингдек кўзи кўрларни ҳидоятга бошлай олмайсиз.
Faccirooji aarabeeji:
إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَظۡلِمُ ٱلنَّاسَ شَيۡـٔٗا وَلَٰكِنَّ ٱلنَّاسَ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ
Аллоҳ бандаларига зулм қилишдан Пок Зотдир. У бандаларига заррача зулм қилмайди. Лекин улар ўзларига ўзлари зулм қилиб, мутаассиблик, ноҳақлик, мутакаббирлик ва саркашлик ила ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига улоқтирадилар.
Faccirooji aarabeeji:
وَيَوۡمَ يَحۡشُرُهُمۡ كَأَن لَّمۡ يَلۡبَثُوٓاْ إِلَّا سَاعَةٗ مِّنَ ٱلنَّهَارِ يَتَعَارَفُونَ بَيۡنَهُمۡۚ قَدۡ خَسِرَ ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِلِقَآءِ ٱللَّهِ وَمَا كَانُواْ مُهۡتَدِينَ
Аллоҳ инсонларни Қиёмат кунида ҳисоб-китоб учун тўплаганида улар бу дунё ҳаётида ҳам, қабрдаги ҳаётида ҳам кундузидан бир бир соатгина туриб, бир-бирлари билан танишгандек бўладилар. Қиёматнинг даҳшатидан шундан ортиқ нарсани эслай олмайдилар. Қиёмат куни Парвардигорлари билан учрашишни ёлғонга чиқарганлар ютқаздилар. Улар бу дунёда қайта тирилишга ишонмадилар. Ишонганларида ютқазиш балосидан қутулиб қолган бўлардилар.
Faccirooji aarabeeji:
وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعۡضَ ٱلَّذِي نَعِدُهُمۡ أَوۡ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيۡنَا مَرۡجِعُهُمۡ ثُمَّ ٱللَّهُ شَهِيدٌ عَلَىٰ مَا يَفۡعَلُونَ
Эй Пайғамбар, Биз уларга азобни ваъда қилгандик. Энди ё тириклик пайтингизда ўша азобдан бир қисмини сизга кўрсатамиз ёки уни кўрсатмасимиздан олдин сизни вафот этдирамиз. Ҳар икки ҳолатда ҳам Қиёмат куни уларнинг қайтиб борар жойи Бизгадир. Аллоҳ уларнинг ҳамма ишларидан огоҳдир. Ҳеч бир нарса Аллоҳдан яширин бўлолмайди. Яқинда уларни амалларига яраша жазолайди.
Faccirooji aarabeeji:
وَلِكُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولٞۖ فَإِذَا جَآءَ رَسُولُهُمۡ قُضِيَ بَيۡنَهُم بِٱلۡقِسۡطِ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ
Ўтган умматларнинг ҳар бирига бир пайғамбар юборилган. Пайғамбар келиб, рисолатни еткизгач, уни ёлғончига чиқарганларидан кейин уларнинг орасида адолат билан ҳукм қилинди. Аллоҳ Ўз фазли билан Пайғамбарига нажот берди ва Ўз адли билан золимларни ҳалок қилди. Улар заррача зулм қилинмасдан, амалларига яраша жазо олдилар.
Faccirooji aarabeeji:
وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلۡوَعۡدُ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ
Анави кофирлар саркашлик ва тескарилик қилиб: "Гапинглар рост бўлса, айтинглар-чи, бизга ваъда қилган азобингиз қачон келади?", дейдилар.
Faccirooji aarabeeji:
قُل لَّآ أَمۡلِكُ لِنَفۡسِي ضَرّٗا وَلَا نَفۡعًا إِلَّا مَا شَآءَ ٱللَّهُۗ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌۚ إِذَا جَآءَ أَجَلُهُمۡ فَلَا يَسۡتَـٔۡخِرُونَ سَاعَةٗ وَلَا يَسۡتَقۡدِمُونَ
Айтинг: "Мен ўзимга бирон фойда келтира олмайман, ўзимдан бирон зарарни даф ҳам қила олмайман. Шундай бўлгач, қандай қилиб, бошқаларга фойда ё зарар келтира олай? Фақат ва фақат Аллоҳнинг хоҳлагани бўлади. У Зотнинг ғайб оламини мен қаёқдан ҳам билардим. Аллоҳ ҳалокат ваъда қилган ҳар бир умматнинг белгиланган муддати бор. Уни Аллоҳдан ўзга ҳеч кимса билмайди. Муддати келганда, бир соатга бўлсин, уни ортга ҳам, олдга ҳам сура олмайдилар".
Faccirooji aarabeeji:
قُلۡ أَرَءَيۡتُمۡ إِنۡ أَتَىٰكُمۡ عَذَابُهُۥ بَيَٰتًا أَوۡ نَهَارٗا مَّاذَا يَسۡتَعۡجِلُ مِنۡهُ ٱلۡمُجۡرِمُونَ
Эй Пайғамбар, анави азобни шошилтирмоқчи бўлаётганларга айтинг: "Айтинглар-чи, Аллоҳнинг азоби кечасими, кундузими, қайси вақтда келса ҳам уни шошилтиришдан сизларга нима фойди?"
Faccirooji aarabeeji:
أَثُمَّ إِذَا مَا وَقَعَ ءَامَنتُم بِهِۦٓۚ ءَآلۡـَٰٔنَ وَقَدۡ كُنتُم بِهِۦ تَسۡتَعۡجِلُونَ
Сизларга ваъда қилинган азоб келганидан кейин иймон келтирасизларми? Одам олдин иймон келтирмаган бўлса, энди унинг иймони асқотмайди. Олдин ҳақни ёлғонга чиқариш билан ўзинглар азобни шошилтириб, энди ғишт қолипдан кўчганидан кейин иймон келтиряпсизларми?
Faccirooji aarabeeji:
ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُواْ ذُوقُواْ عَذَابَ ٱلۡخُلۡدِ هَلۡ تُجۡزَوۡنَ إِلَّا بِمَا كُنتُمۡ تَكۡسِبُونَ
Азобга гирифтор бўлганларидан кейин ундан халос бўлишни сўраб илтижо қиладилар. Шунда уларга: "Охиратдаги доимий азобни татийверинглар. Сизларга ўзингиз қилган куфру исёнингизга ярашагина жазо бериляпти, холос", дейилур.
Faccirooji aarabeeji:
۞ وَيَسۡتَنۢبِـُٔونَكَ أَحَقٌّ هُوَۖ قُلۡ إِي وَرَبِّيٓ إِنَّهُۥ لَحَقّٞۖ وَمَآ أَنتُم بِمُعۡجِزِينَ
Эй Пайғамбар, мушриклар сиздан: "Бизга ваъда қилинган бу азоб ҳақиқатан юз берадими?", деб сўрайдилар. Айтинг: "Ҳа, Аллоҳга қасамки, у ҳақиқатда юз беради ва сизлар ундан қочиб-қутула олмассизлар".
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• الإنسان هو الذي يورد نفسه موارد الهلاك، فالله مُنَزَّه عن الظلم.
Инсон ўзини ўзи ҳалокат чоҳига улоқтиради. Аллоҳ зулмдан покдир.

• مهمة الرسول هي التبليغ للمرسل إليهم، والله يتولى حسابهم وعقابهم بحكمته، فقد يعجله في حياة الرسول أو يؤخره بعد وفاته.
Пайғамбарнинг вазифаси фақат етказиб қўйиш, холос. Бандаларни ҳисоб-китоб қилиш ва уларга жазо ёки мукофот бериш ишлари эса Аллоҳнинг ҳавола. У Зот Ўз ҳикмати билан бу ишни Пайғамбар алайҳиссаломнинг ҳаётлик пайтида қилиши ҳам, вафотидан кейинга қолдириши ҳам мумкин.

• النفع والضر بيد الله عز وجل، فلا أحد من الخلق يملك لنفسه أو لغيره ضرًّا ولا نفعًا.
Фойда ҳам, зарар ҳам улуғ ва буюк Аллоҳнинг қўлидадир. Бирон махлуқ ўзига ҳам, бировга ҳам на фойда ва на зарар келтира олади.

• لا ينفع الإيمان صاحبه عند معاينة الموت.
Ўлим нақд бўлиб қолганда кишига иймон келтириши фойда бермайди.

وَلَوۡ أَنَّ لِكُلِّ نَفۡسٖ ظَلَمَتۡ مَا فِي ٱلۡأَرۡضِ لَٱفۡتَدَتۡ بِهِۦۗ وَأَسَرُّواْ ٱلنَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَۖ وَقُضِيَ بَيۡنَهُم بِٱلۡقِسۡطِ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ
Агар Аллоҳга ширк келтирган ҳар бир мушрикка заминдаги ҳамма бойликлар берилса, ўзини Аллоҳнинг азобидан қутқариб қолиш учун ҳаммасини фидо қилиб юборган бўларди. Қиёмат куни мушриклар азобни кўриб, ич-ичларида афсус-надомат чекадилар. Аллоҳ уларнинг ўртасида адолат билан ҳукм қилади. Уларга зулм қилинмайди. Амалларига яраша жазо оладилар.
Faccirooji aarabeeji:
أَلَآ إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ أَلَآ إِنَّ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٞ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ
Огоҳ бўлингизким, осмонлару ердаги ҳамма нарса ёлғиз Аллоҳнинг мулкидир. Огоҳ бўлингизким, Аллоҳнинг кофирларни азоблаш ҳақидаги ваъдаси ҳақдир. Лекин уларнинг кўплари буни билмайдилар, шак-шубҳалар гирдобида юраверадилар.
Faccirooji aarabeeji:
هُوَ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ
Ўликларни тирилтирадиган ҳам, тирикларни ўлдирадиган ҳам У Зотдир. Қиёмат куни қайтиб бориш ҳам У Зотгадир. Ўшанда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.
Faccirooji aarabeeji:
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدۡ جَآءَتۡكُم مَّوۡعِظَةٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَشِفَآءٞ لِّمَا فِي ٱلصُّدُورِ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٞ لِّلۡمُؤۡمِنِينَ
Эй одамлар, сизларга Қуръон келди. Унда эслатиш ҳам, қизиқтириш ҳам, огоҳлантириш ҳам бор. У қалблардаги шак-шубҳа каби дардларга даво, тўғри йўлга бошлайдиган муршиддир. Унда мўминлар учун раҳмат борки, ундан баҳраманд бўлурлар.
Faccirooji aarabeeji:
قُلۡ بِفَضۡلِ ٱللَّهِ وَبِرَحۡمَتِهِۦ فَبِذَٰلِكَ فَلۡيَفۡرَحُواْ هُوَ خَيۡرٞ مِّمَّا يَجۡمَعُونَ
Эй Пайғамбар, одамларга айтинг: "Қуръоннинг келиши сизлар учун Аллоҳнинг фазлу марҳаматидир. Аллоҳнинг фазлу марҳамати билан Қуръон сизларга нозил қилинди. Шундай экан, мана шу ишга хурсанд бўлинглар. Муҳаммад алайҳиссалом Парвардигори тарафидан олиб келган рисолат сиз тўплаётган фоний, ўткинчи мол-дунёдан яхшироқ".
Faccirooji aarabeeji:
قُلۡ أَرَءَيۡتُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ لَكُم مِّن رِّزۡقٖ فَجَعَلۡتُم مِّنۡهُ حَرَامٗا وَحَلَٰلٗا قُلۡ ءَآللَّهُ أَذِنَ لَكُمۡۖ أَمۡ عَلَى ٱللَّهِ تَفۡتَرُونَ
Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: «Айтинглар-чи, Аллоҳ сизларга бир ризқ нозил қилса, уни ўз ҳавойи нафсларингиз билан ҳаром ва ҳалолга ажратдингиз». Айтинг: "Уни ҳалол ё ҳаром қилишга Аллоҳ изн бердими ёки Аллоҳга туҳмат қиляпсизларми?!"
Faccirooji aarabeeji:
وَمَا ظَنُّ ٱلَّذِينَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَهُمۡ لَا يَشۡكُرُونَ
Аллоҳга ёлғон тўқиётганлар Қиёмат куни ҳақида қандай гумонда эканлар? Аллоҳ кечириб юборади, деб ўйлармикинлар? Ҳайҳот! Аллоҳ одамларга фазлу марҳаматли Зотдирки, уларга етарлича фурсат беради, азобини шошилтирмайди. Лекин уларнинг кўплари бу неъматнинг қадрига етмайдилар, шукр қилмайдилар.
Faccirooji aarabeeji:
وَمَا تَكُونُ فِي شَأۡنٖ وَمَا تَتۡلُواْ مِنۡهُ مِن قُرۡءَانٖ وَلَا تَعۡمَلُونَ مِنۡ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيۡكُمۡ شُهُودًا إِذۡ تُفِيضُونَ فِيهِۚ وَمَا يَعۡزُبُ عَن رَّبِّكَ مِن مِّثۡقَالِ ذَرَّةٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فِي ٱلسَّمَآءِ وَلَآ أَصۡغَرَ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡبَرَ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٍ
Эй Пайғамбар, сиз нима билан машғул бўлманг, қанча Қуръон ўқиманг, сизлар, эй мўминлар, нима иш қилманглар, ҳаммасини кўриб турдик. Еру осмондаги заррача, ундан ҳам кичикроқ ва каттароқ бирон нарса Парвардигорингиздан махфий эмас. Ҳамма-ҳаммаси Лавҳул-Маҳфузда ёзиб қўйилган.
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• عظم ما ينتظر المشركين بالله من عذاب، حتى إنهم يتمنون دفعه بكل ما في الأرض، ولن يُقْبلَ منهم.
Мушрикларни кутиб турган Аллоҳнинг азоби шу қадар улуғки, уни даф қилиш учун ер юзидаги ҳамма бойликларни берсалар ҳам, улардан қабул қилинмас.

• القرآن شفاء للمؤمنين من أمراض الشهوات وأمراض الشبهات بما فيه من الهدايات والدلائل العقلية والنقلية.
Қуръон ўзидаги ҳидоятлар ҳамда ақлий ва нақлий далиллар ила мўминлар учун шаҳват ва шубҳа каби дардларга даводир.

• ينبغي للمؤمن أن يفرح بنعمة الإسلام والإيمان دون غيرهما من حطام الدنيا.
Мўмин одам дунё бойликларига эмас, Ислом ва иймон неъматига хурсанд бўлмоғи лозим.

• دقة مراقبة الله لعباده وأعمالهم وخواطرهم ونياتهم.
Аллоҳ бандаларининг ишларини, хотираларини ва ниятларини ўта диққат билан кузатиб туради.

أَلَآ إِنَّ أَوۡلِيَآءَ ٱللَّهِ لَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ
Огоҳ бўлингизким, Аллоҳнинг дўстлари учун Қиёмат кунида бўладиган даҳшатлардан хавф-хатар йўқ. Улар бу дунёдаги қайсидир неъматларга эришолмай қолганларига хафа ҳам бўлмайдилар.
Faccirooji aarabeeji:
ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَكَانُواْ يَتَّقُونَ
Улар Аллоҳга ва Пайғамбар алайҳиссаломга иймон келтирадилар ҳамда Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладилар.
Faccirooji aarabeeji:
لَهُمُ ٱلۡبُشۡرَىٰ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِۚ لَا تَبۡدِيلَ لِكَلِمَٰتِ ٱللَّهِۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ
Улар учун Парвардигорлари тарафидан бу дунёда ҳам хушхабар бўлади. Яхши туш, одамларнинг мақтови каби. Жонлари олинаётганда ҳам, ўлганларидан кейин ҳам, Қиёматда ҳам фаришталар тарафидан ҳам хушхабар бўлади. Аллоҳнинг уларга берган ваъдаси ўзгармасдир. Мана шу мукофот буюк муваффақиятдир. Зеро, унда хавф-хатардан омонлик бор, мурод-мақсадга етиш бор.
Faccirooji aarabeeji:
وَلَا يَحۡزُنكَ قَوۡلُهُمۡۘ إِنَّ ٱلۡعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًاۚ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ
Эй Пайғамбар, анавиларнинг динингизга тош отишлари, айблашлари сизни хафа қилмасин. Барча зафар ва ғолиблик Аллоҳникидир. У Зотни ҳеч нарса мағлуб қила олмас. Аллоҳ уларнинг гап-сўзларини эшитиб, қилаётган ишларини кўриб-билиб тургувчи Зотдир. Яқинда уларнинг жазосини бергай.
Faccirooji aarabeeji:
أَلَآ إِنَّ لِلَّهِ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِۗ وَمَا يَتَّبِعُ ٱلَّذِينَ يَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ شُرَكَآءَۚ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَإِنۡ هُمۡ إِلَّا يَخۡرُصُونَ
Огоҳ бўлингизким, албатта осмонлару ердаги ҳамма нарсалар ёлғиз Аллоҳнинг мулкидир. Аллоҳни қўйиб, бутларга ибодат қиладиган кимсалар нимага эргашадилар? Аслида улар гумондан бошқа нарсага эргашмайдилар. Уларнинг бутларни Аллоҳга шерик қилишлари ёлғончиликдан ўзга нарса эмас. Аллоҳ уларнинг гап-сўзларидан Олийдир, Буюкдир.
Faccirooji aarabeeji:
هُوَ ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلَّيۡلَ لِتَسۡكُنُواْ فِيهِ وَٱلنَّهَارَ مُبۡصِرًاۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَسۡمَعُونَ
Эй одамлар, ёлғиз Аллоҳнинг Ўзи сизларга меҳнат-машаққатлардан ором олишингиз учун кечани ва тирикчилик учун ҳаракат қилишга қулай қилиб, ёруғ кундузни яратиб қўйган Зотдир. Албатта, бу ишларда қулоқ соладиган, ибрат ва инсоф кўзи билан қайрайдиган, англайдиган қавм учуч оят-аломатлар бордир.
Faccirooji aarabeeji:
قَالُواْ ٱتَّخَذَ ٱللَّهُ وَلَدٗاۗ سُبۡحَٰنَهُۥۖ هُوَ ٱلۡغَنِيُّۖ لَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ إِنۡ عِندَكُم مِّن سُلۡطَٰنِۭ بِهَٰذَآۚ أَتَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
Мушриклардан бир гуруҳи: «Аллоҳ фаришталарни ўзининг қизлари қилиб олган», дедилар. Аллоҳ бу гаплардан Покдир. У Зот барча махлуқотлардан беҳожатдир. Осмонлару ердаги нарсалар Унинг мулкидир. Эй мушриклар, сизларда бу гапингизга бирон ҳужжат йўқ-ку! Аллоҳ шаънига билмайдиган нарсангизни айтаверасизларми? "Унинг боласи бор", дейиш қанчалар катта гуноҳлигини билмайсизларми?!
Faccirooji aarabeeji:
قُلۡ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ لَا يُفۡلِحُونَ
Эй Пайғамбар айтинг: «Шубҳасиз, "Аллоҳнинг боласи бор", дея У Зот шаънига ёлғон тўқийдиган кимсалар нажот топмаслар. Хавф-хатардан қутула олмаслар, мурод-мақсадига етмаслар».
Faccirooji aarabeeji:
مَتَٰعٞ فِي ٱلدُّنۡيَا ثُمَّ إِلَيۡنَا مَرۡجِعُهُمۡ ثُمَّ نُذِيقُهُمُ ٱلۡعَذَابَ ٱلشَّدِيدَ بِمَا كَانُواْ يَكۡفُرُونَ
Уларнинг бу дунё лаззатлари ва неъматларидан баҳраманд бўлаётганлари сизни алдаб қўймасин. Бу фоний, ўткинчи бир матоҳдир. Қиёмат куни қайтиб борар жойлари эса Бизгадир. Ана шундан кейин Аллоҳга куфр келтирганлари ва Пайғамбарини ёлғончига чиқарганлари учун уларга азобни тоттирамиз.
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• ولاية الله تكون لمن آمن به، وامتثل أوامره، واجتنب نواهيه، واتبع رسوله صلى الله عليه وسلم، وأولياء الله هم الآمنون يوم القيامة، ولهم البشرى في الدنيا إما بالرؤيا الصالحة أو عند الموت.
Аллоҳга иймон келтирадиган, буйруқларини бажарадиган, тақиқларидан тийиладиган, Пайғамбарига эргашадиган кишиларгина Аллоҳ билан дўст бўлишга лойиқдир. Аллоҳнинг дўстлари Қиёмат кунига иймон келтирадиган зотлардир. Улар учун бу дунёда ҳам, ўлим чоғида ҳам хушхабар бордир. Масалан, яхши туш тарзида.

• العزة لله جميعًا وحده ؛ فهو مالك الملك، وما عُبِد من دون الله لا حقيقة له.
Ғолибликнинг ҳамма тури ёлғиз Аллоҳникидир. Ҳамма нарса Унинг мулкидир. Аллоҳдан бошқа ҳамма маъбудлар таги йўқ нарсалардир.

• الحث على التفكر في خلق الله؛ لأن ذلك يقود إلى الإيمان به وتوحيده.
Аллоҳнинг махлуқотлари ҳақида фикр юритишга ундаляпти. Зеро, шу иш иймон ва тавҳидга олиб боради.

• حرمة الكذب على الله عز وجل، وأن صاحبه لن يفلح، ومن أعظم الكذب نسبة الولد له سبحانه.
Аллоҳга туҳмат қилиш ҳаром. Бу ишни қилган одам ҳеч қачон нажот топмайди. "Унинг боласи бор", дейиш энг катта туҳматдир.

۞ وَٱتۡلُ عَلَيۡهِمۡ نَبَأَ نُوحٍ إِذۡ قَالَ لِقَوۡمِهِۦ يَٰقَوۡمِ إِن كَانَ كَبُرَ عَلَيۡكُم مَّقَامِي وَتَذۡكِيرِي بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ فَعَلَى ٱللَّهِ تَوَكَّلۡتُ فَأَجۡمِعُوٓاْ أَمۡرَكُمۡ وَشُرَكَآءَكُمۡ ثُمَّ لَا يَكُنۡ أَمۡرُكُمۡ عَلَيۡكُمۡ غُمَّةٗ ثُمَّ ٱقۡضُوٓاْ إِلَيَّ وَلَا تُنظِرُونِ
Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмаётган мушрикларга Нуҳ алайҳиссаломнинг қиссасини сўзлаб беринг. У қавмига шундай деганди: "Эй қавмим, агар менинг орангизда туришим сизларга оғирлик қилаётган бўлса, Аллоҳнинг оятларини эслатаётганим, насиҳатим малол келаётган бўлса ва мени ўлдиришга қарор қилган бўлсангиз, мен ёлғиз Аллоҳгагина таянаман. У Зот сизнинг макру ҳийлангизни пучга чиқарур. Ишингизни пухта қилиб, мени ўлдиришга чоғланаверинг, худоларингизни ёрдамга чақиришни ҳам унутманг. Кейин макрингиз махфий сир бўлмай қолади. Мени ўлдириш режасини тузиб бўлганингиздан кейин бир лаҳза ҳам кечиктирмай ишга киришаверинг.
Faccirooji aarabeeji:
فَإِن تَوَلَّيۡتُمۡ فَمَا سَأَلۡتُكُم مِّنۡ أَجۡرٍۖ إِنۡ أَجۡرِيَ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِۖ وَأُمِرۡتُ أَنۡ أَكُونَ مِنَ ٱلۡمُسۡلِمِينَ
Менинг даъватимдан юз ўгирсангиз ўгираверинг. Биласизларки, Парвардигоримнинг рисолатини сизларга етказиб қўйганим учун сизлардан ҳақ талаб қилганим йўқ. Ажримни Аллоҳим берур. Аллоҳ мени итоат этгувчи ва яхши амалларни қилгувчилардан бўлишга буюрган, холос.
Faccirooji aarabeeji:
فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيۡنَٰهُ وَمَن مَّعَهُۥ فِي ٱلۡفُلۡكِ وَجَعَلۡنَٰهُمۡ خَلَٰٓئِفَ وَأَغۡرَقۡنَا ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَاۖ فَٱنظُرۡ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلۡمُنذَرِينَ
Қавми уни ёлғончига чиқарди. Унга ишонмади. Бас, Биз Нуҳга ва унга эргашиб, кемага чиққан мўминларга нажот бердик. Уларни ўзларидан олдинги салафларига халаф қилдик. Аждодларига авлод қилдик. Оят-аломатларни ва ҳужжатларни ёлғон деганларни эса тўфон ила ҳалок айладик. Бас, эй Пайғамбар, Нуҳ огоҳлантирганига қарамай, иймон келтирмаган қавмнинг оқибати нима бўлгани ҳақида фикр юритинг.
Faccirooji aarabeeji:
ثُمَّ بَعَثۡنَا مِنۢ بَعۡدِهِۦ رُسُلًا إِلَىٰ قَوۡمِهِمۡ فَجَآءُوهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ فَمَا كَانُواْ لِيُؤۡمِنُواْ بِمَا كَذَّبُواْ بِهِۦ مِن قَبۡلُۚ كَذَٰلِكَ نَطۡبَعُ عَلَىٰ قُلُوبِ ٱلۡمُعۡتَدِينَ
Бир муддат ўтиб, Нуҳдан кейин бошқа пайғамбарларни юбордик. Улар ўз умматларига оят ва ҳужжатларни тақдим этдилар. Умматлар эса олдинги саркашлиги сабабли иймон келтиришни истамадилар. Натижада Аллоҳ уларнинг қалбларини муҳрлаб қўйди. Ўша пайғамбарларни инкор қилганларнинг қалбларини муҳрлаганимиз каби ҳамма замон ва макондаги куфр ила Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошган бадбахтларнинг дилларини ҳам муҳрлаб қўюрмиз.
Faccirooji aarabeeji:
ثُمَّ بَعَثۡنَا مِنۢ بَعۡدِهِم مُّوسَىٰ وَهَٰرُونَ إِلَىٰ فِرۡعَوۡنَ وَمَلَإِيْهِۦ بِـَٔايَٰتِنَا فَٱسۡتَكۡبَرُواْ وَكَانُواْ قَوۡمٗا مُّجۡرِمِينَ
Яна бироз муддат ўтиб, у пайғамбарлардан кейин Мусо ва унинг биродари Ҳорунни ўзларининг ҳақ эканига далолат қилувчи ҳужжатлар билан бирга Миср подшоҳи Фиръавн ва унинг аъёни ҳузурига юбордик. Фиръавн ва унинг аъёни мутакаббирлик қилиб, иймон келтирмадилар. Улар Аллоҳга куфр келтириб ва пайғамбарларини ёлғончига чиқариб, жиноятчи қавмга айландилар.
Faccirooji aarabeeji:
فَلَمَّا جَآءَهُمُ ٱلۡحَقُّ مِنۡ عِندِنَا قَالُوٓاْ إِنَّ هَٰذَا لَسِحۡرٞ مُّبِينٞ
Мусо билан Ҳорун алайҳимассалом Фиръавн ва унинг аъёнига динни олиб келгач, улар Мусо алайҳиссаломнинг ҳақ эканига далолат қилувчи оятларни ҳақиқат эмас, сеҳрдир, дедилар.
Faccirooji aarabeeji:
قَالَ مُوسَىٰٓ أَتَقُولُونَ لِلۡحَقِّ لَمَّا جَآءَكُمۡۖ أَسِحۡرٌ هَٰذَا وَلَا يُفۡلِحُ ٱلسَّٰحِرُونَ
Мусо уларга раддия билдириб деди: "Ҳақ келганда уни сеҳр, дейсизларми? Асло! У сеҳр эмас. Мен сеҳргар муваффақиятга эришолмаслигини жуда яхши биламан. Шуни била туриб, сеҳр билан шуғулланаманми?!"
Faccirooji aarabeeji:
قَالُوٓاْ أَجِئۡتَنَا لِتَلۡفِتَنَا عَمَّا وَجَدۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَا وَتَكُونَ لَكُمَا ٱلۡكِبۡرِيَآءُ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا نَحۡنُ لَكُمَا بِمُؤۡمِنِينَ
Фиръавн қавми Мусо алайҳиссаломга шундай жавоб қилди: "Бизни ота-боболаримиз динидан айнитиш ва биродаринг Ҳорун билан бирга салтанатни эгаллаш учун шу сеҳрни олиб келдингми? Эй Мусо ва Ҳорун, биз сизларнинг пайғамбарлигингизни тан олмаймиз".
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• سلاح المؤمن في مواجهة أعدائه هو التوكل على الله.
Душманга қарши туришда мўминнинг қуроли Аллоҳга таваккул қилишдир.

• الإصرار على الكفر والتكذيب بالرسل يوجب الختم على القلوب فلا تؤمن أبدًا.
Саркашлик билан пайғамбарларни тан олмай, куфрда туриб олиш қалбнинг муҳрланишига олиб боради. Муҳрланган қалбга ҳеч қачон иймон кирмайди.

• حال أعداء الرسل واحد، فهم دائما يصفون الهدى بالسحر أو الكذب.
Пайғамбарларнинг душманлари доим бир хил бўлганлар. Улар ҳидоятни ё сеҳр, ёки ёлғон, дея тавсифлаганлар.

• إن الساحر لا يفلح أبدًا.
Сеҳргар ҳеч қачон муваффақият қозонмас.

وَقَالَ فِرۡعَوۡنُ ٱئۡتُونِي بِكُلِّ سَٰحِرٍ عَلِيمٖ
Фиръавн қавмига деди: "Ҳамма моҳир, абжир сеҳргарларни ёнимга келтирингиз!"
Faccirooji aarabeeji:
فَلَمَّا جَآءَ ٱلسَّحَرَةُ قَالَ لَهُم مُّوسَىٰٓ أَلۡقُواْ مَآ أَنتُم مُّلۡقُونَ
Фиръавн олдига сеҳргарларни олиб келишгач, Мусо уларга бамайлихотир, ғолиб бўлишига аниқ ишонч билан: "Эй сеҳргарлар, ташлайдиганингизни ташлангиз", деди.
Faccirooji aarabeeji:
فَلَمَّآ أَلۡقَوۡاْ قَالَ مُوسَىٰ مَا جِئۡتُم بِهِ ٱلسِّحۡرُۖ إِنَّ ٱللَّهَ سَيُبۡطِلُهُۥٓ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُصۡلِحُ عَمَلَ ٱلۡمُفۡسِدِينَ
Сеҳргарлар қўлларидагини ташлагач, Мусо уларга шундай деди: "Бу кўрсатаётган ишингиз сеҳрдир. Аллоҳ бу қилган ишингизни пучга чиқаради. Ундан асар ҳам қолмайди. Сизлар бу сеҳрингиз билан ер юзида бузғунчилик қиляпсизлар. Аллоҳ эса бузғунчининг ишини ўнгламайди".
Faccirooji aarabeeji:
وَيُحِقُّ ٱللَّهُ ٱلۡحَقَّ بِكَلِمَٰتِهِۦ وَلَوۡ كَرِهَ ٱلۡمُجۡرِمُونَ
Гарчи Фиръавн жамоасидаги жиноятчи кофирлар ёқтирмасалар-да, Аллоҳ ҳақни барқарор этиб, Ўзининг қадарга оид сўзлари билан ҳам, шариатга оид сўзларидаги ҳужжату далиллар билан ҳам қўллаб-қувватлайди, юзага чиқаради.
Faccirooji aarabeeji:
فَمَآ ءَامَنَ لِمُوسَىٰٓ إِلَّا ذُرِّيَّةٞ مِّن قَوۡمِهِۦ عَلَىٰ خَوۡفٖ مِّن فِرۡعَوۡنَ وَمَلَإِيْهِمۡ أَن يَفۡتِنَهُمۡۚ وَإِنَّ فِرۡعَوۡنَ لَعَالٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَإِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلۡمُسۡرِفِينَ
Сир очилиб қолса, Фиръавн ва унинг аъёни диндан қайтариш учун азоб-уқубатга гирифтор қилишидан қўрқиб, Мусо олиб келган ёрқин оят-аломатлар ва очиқ ҳужжатларга Бани Исроилдан айрим ёшларгина иймон келтирди. Фиръавн Миср ва унинг аҳолисига ўта мутакаббир ҳукмдор эди. У куфр бобида, Бани Исроилни ўлдириш ва азоблаш бобида ҳаддидан ошди.
Faccirooji aarabeeji:
وَقَالَ مُوسَىٰ يَٰقَوۡمِ إِن كُنتُمۡ ءَامَنتُم بِٱللَّهِ فَعَلَيۡهِ تَوَكَّلُوٓاْ إِن كُنتُم مُّسۡلِمِينَ
Мусо алайҳиссалом қавмига деди: "Эй қавмим, Аллоҳга чин дилдан иймон келтирган бўлсангиз, мусулмон бўлсангиз, Унгагина таваккул қилингиз. Ёлғиз Аллоҳга таваккул қилиш сизлардан ёмонликни даф қилиб, яхшиликни жалб этади".
Faccirooji aarabeeji:
فَقَالُواْ عَلَى ٱللَّهِ تَوَكَّلۡنَا رَبَّنَا لَا تَجۡعَلۡنَا فِتۡنَةٗ لِّلۡقَوۡمِ ٱلظَّٰلِمِينَ
Улар Мусо алайҳиссаломга шундай жавоб бердилар: "Ёлғиз Аллоҳгагина таваккул қилдик. Парвардигоро, золимларни устимизга ҳукмдор қилиб қўйма. Токи, улар азоблаш, ўлдириш, йўлдан уриш каби воситалар билан бизни динимиздан қайтармасинлар".
Faccirooji aarabeeji:
وَنَجِّنَا بِرَحۡمَتِكَ مِنَ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡكَٰفِرِينَ
Парвардигоро, Ўз раҳматинг ила бизни кофир Фиръавн қавмидан халос эт. Улар бизни қул қилдилар, азобладилар, ўлдирдилар.
Faccirooji aarabeeji:
وَأَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰ وَأَخِيهِ أَن تَبَوَّءَا لِقَوۡمِكُمَا بِمِصۡرَ بُيُوتٗا وَٱجۡعَلُواْ بُيُوتَكُمۡ قِبۡلَةٗ وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَۗ وَبَشِّرِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ
Мусо ва унинг биродари Ҳорун алайҳимассаломга шундай ваҳий юбордик: "Ёлғиз Аллоҳга ибодат қилиш учун қавмингизга шаҳардан уйлар тайёрлангиз. Уйларингизни қибла - Байтул-Мақдис тарафига қаратингиз. Намозни тўкис адо этингиз. Эй Мусо, мўминларга Аллоҳнинг мадади, қўллови келиши, душманлар ҳалокатга учраб, ер юзи уларга қолиши ҳақидаги хушхабарни етказ".
Faccirooji aarabeeji:
وَقَالَ مُوسَىٰ رَبَّنَآ إِنَّكَ ءَاتَيۡتَ فِرۡعَوۡنَ وَمَلَأَهُۥ زِينَةٗ وَأَمۡوَٰلٗا فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّواْ عَن سَبِيلِكَۖ رَبَّنَا ٱطۡمِسۡ عَلَىٰٓ أَمۡوَٰلِهِمۡ وَٱشۡدُدۡ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ فَلَا يُؤۡمِنُواْ حَتَّىٰ يَرَوُاْ ٱلۡعَذَابَ ٱلۡأَلِيمَ
Мусо алайҳиссалом деди: "Парвардигоро, Сен Фиръавн ва унинг аъёнига дунё ҳаётида зеб-зийнат ва мол-давлат бердинг. Бунинг учун улар Сенга шукр қилмадилар. Аксинча, берган неъматларингдан Сенинг йўлингдан оздириш йўлида фойдаландилар. Парвардигоро, уларнинг мол-давлатини маҳв эт, барбод айла. Қалбларини қаттиқ қил. Токи, аламли азобни кўрмагунларича, келтирган иймони фойда бермайдиган ҳолга келмагунларича иймон келтирмасинлар".
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• الثقة بالله وبنصره والتوكل عليه ينبغي أن تكون من صفات المؤمن القوي.
Аллоҳга, Унинг мададига аниқ ишониш ва У Зотга таваккул қилиш кучли мўминнинг сифатларидан бўлмоғи лозим.

• بيان أهمية الدعاء، وأنه من صفات المتوكلين.
Дуонинг аҳамияти ҳақида ҳам гап боряпти. Дуо таваккул қилувчилар сифатларидандир.

• تأكيد أهمية الصلاة ووجوب إقامتها في كل الرسالات السماوية وفي كل الأحوال.
Намознинг аҳамияти алоҳида таъкидланиб, уни тўкис адо этиш вожиблиги айтиляпти. Ҳар доим, ҳамма самовий динларда шундай бўлган.

• مشروعية الدعاء على الظالم.
Золимни дуойибад қилиш шаръан жоизлиги ҳам айтиб ўтиляпти.

قَالَ قَدۡ أُجِيبَت دَّعۡوَتُكُمَا فَٱسۡتَقِيمَا وَلَا تَتَّبِعَآنِّ سَبِيلَ ٱلَّذِينَ لَا يَعۡلَمُونَ
Аллоҳ деди: "Эй Мусо ва Ҳорун, Фиръавн ва унинг аъёнига қарши қилган дуойингиз ижобат бўлди. Бас, динингизда барқарор турингиз. Тағин ҳақ йўлни билмайдиган нодонлар йўлига эргашиб кетиб қолмангиз".
Faccirooji aarabeeji:
۞ وَجَٰوَزۡنَا بِبَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ ٱلۡبَحۡرَ فَأَتۡبَعَهُمۡ فِرۡعَوۡنُ وَجُنُودُهُۥ بَغۡيٗا وَعَدۡوًاۖ حَتَّىٰٓ إِذَآ أَدۡرَكَهُ ٱلۡغَرَقُ قَالَ ءَامَنتُ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا ٱلَّذِيٓ ءَامَنَتۡ بِهِۦ بَنُوٓاْ إِسۡرَٰٓءِيلَ وَأَنَا۠ مِنَ ٱلۡمُسۡلِمِينَ
Денгиз ёрилгач, Бани Исроилга ундан ўтиб олиш имконини бердик. Улар соғ-саломат ўтиб олдилар. Фиръавн ва унинг лашкарлари зулму тажвовуз ила уларнинг ортидан қувди. Денгиз унинг устига қопланиб, нажот топишдан умид узилиб, аниқ ғарқ бўлишга келиб қолганида эса: "Бани Исроил иймон келтирган Зотдан ўзга илоҳ йўқлигига иймон келтирдим ва мен Аллоҳга итоат этадиган мусулмонларданман", деди.
Faccirooji aarabeeji:
ءَآلۡـَٰٔنَ وَقَدۡ عَصَيۡتَ قَبۡلُ وَكُنتَ مِنَ ٱلۡمُفۡسِدِينَ
Эндими? Ҳаётдан умидинг узилганидан кейин иймон келтиряпсанми? Эй Фиръавн, шу азоб бошингга тушмасидан олдин куфр келтирдинг, Аллоҳнинг йўлига тўғаноқ бўлдинг, ўзинг ҳам адашиб, бошқаларни ҳам адаштириб, бузғунчилар сафидан жой олдинг.
Faccirooji aarabeeji:
فَٱلۡيَوۡمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنۡ خَلۡفَكَ ءَايَةٗۚ وَإِنَّ كَثِيرٗا مِّنَ ٱلنَّاسِ عَنۡ ءَايَٰتِنَا لَغَٰفِلُونَ
Эй Фиръавн, бугун сени денгиздан бир баланд ерга чиқариб қўюрмиз. Токи, кейингилар сендан ибрат олсинлар. Кўп одамлар қудратимизга далолат қилувчи ҳужжатларимиз ва далилларимиздан ғофилдирлар. Улар ҳақида фикр юритмайдилар.
Faccirooji aarabeeji:
وَلَقَدۡ بَوَّأۡنَا بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ مُبَوَّأَ صِدۡقٖ وَرَزَقۡنَٰهُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِ فَمَا ٱخۡتَلَفُواْ حَتَّىٰ جَآءَهُمُ ٱلۡعِلۡمُۚ إِنَّ رَبَّكَ يَقۡضِي بَيۡنَهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ فِيمَا كَانُواْ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَ
Биз Бани Исроилни муборак Шом диёридаги бир ёқимли, сўлим масканга жойладик. Уларга ҳалол ризқ ато этдик. Улар то Қуръон келгунига қадар дин борасида ихтилоф қилмадилар. Қуръон улар ўқийдиган Тавротда битилган Муҳаммад алайҳиссалом ҳақидаги маълумотни тасдиқлаб келди. Уни инкор қилиб, ватанларидан жудо бўлдилар. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз Қиёмат куни уларнинг ўзаро қилган ихтилофларига ҳакамлик қилур. Ўшанда ким ҳақ, ким ноҳақлиги аниқланиб, ҳаммаси қилмишига яраша жазо ёки мукофотини олур.
Faccirooji aarabeeji:
فَإِن كُنتَ فِي شَكّٖ مِّمَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ فَسۡـَٔلِ ٱلَّذِينَ يَقۡرَءُونَ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكَۚ لَقَدۡ جَآءَكَ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡمُمۡتَرِينَ
Эй Пайғамбар, сизга нозил қилганимиз Қуръон моҳияти борасида шубҳага бориб, ҳайратланаётган бўлсангиз, Тавротни ўқийдиган яҳудийлардан ва Инжилни ўқийдиган насронийлардан сўранг. Ўшалар сизга нозил қилинган китоб ҳақ эканини айтиб берадилар. Чунки унинг васфи Таврот ва Инжилда келган. Сизга Парвардигорингиз тарафидан заррача шубҳа аралашмаган ҳақ келди. Бас, ҳаргиз шубҳаланувчилардан бўла кўрманг.
Faccirooji aarabeeji:
وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ فَتَكُونَ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ
Ҳаргиз Аллоҳнинг ҳужжат ва далилларини ёлғон дейдиганлардан бўла кўрманг. Акс ҳолда куфр ила ўзини ўзи ҳалок қилган зиёнкорлардан бўлиб қолурсиз. Бу огоҳлантириш ҳақни тан олмаслик ва шубҳанинг нақадар хатарли эканини баён қилиб келяпти. Йўқса, Пайғамбар алайҳиссаломдан бундай иш содир бўлмайди-ку. У зот бундай ишлардан маъсум-ку.
Faccirooji aarabeeji:
إِنَّ ٱلَّذِينَ حَقَّتۡ عَلَيۡهِمۡ كَلِمَتُ رَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ
Куфр ҳолида ўлишига Аллоҳнинг ҳукми ўқилиб бўлган кимсалар ҳеч қачон иймон келтирмайдилар.
Faccirooji aarabeeji:
وَلَوۡ جَآءَتۡهُمۡ كُلُّ ءَايَةٍ حَتَّىٰ يَرَوُاْ ٱلۡعَذَابَ ٱلۡأَلِيمَ
Ҳамма шаръий ва кавний оят-аломатлар келса-да, то аламли азобни кўрмагунларича иймон келтирмайдилар. Аламли азобни кўрганларидан кейин эса келтирган иймонлари фойда бермас.
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• وجوب الثبات على الدين، وعدم اتباع سبيل المجرمين.
Динда барқарор туриш ва жиноятчилар йўлига кириб кетмаслик вожиб.

• لا تُقْبل توبة من حَشْرَجَت روحه، أو عاين العذاب.
Азоб нақд бўлиб қолган пайтда ўлим талвасасида турган одамдан тавба қабул қилинмайди.

• أن اليهود والنصارى كانوا يعلمون صفات النبي صلى الله عليه وسلم، لكن الكبر والعناد هو ما منعهم من الإيمان.
Яҳудий ва насронийлар Пайғамбар алайҳиссаломнинг сифатларини билардилар. Кибр ва саркашликлари уларнинг иймон келтиришларига монелик қилди.

فَلَوۡلَا كَانَتۡ قَرۡيَةٌ ءَامَنَتۡ فَنَفَعَهَآ إِيمَٰنُهَآ إِلَّا قَوۡمَ يُونُسَ لَمَّآ ءَامَنُواْ كَشَفۡنَا عَنۡهُمۡ عَذَابَ ٱلۡخِزۡيِ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَمَتَّعۡنَٰهُمۡ إِلَىٰ حِينٖ
Бирон қишлоқнинг азоб келишидан олдин Биз юборган пайғамбарларга етарлича иймон келтирганлари ва шу иймони асқотгани, фойда бергани ҳолати рўй бермади. Фақат Юнус қавми бундан мустасно. Улар сидқидилдан иймон келтирган эдилар, Биз уларни дунё ҳаётидаги хорлик ва зорлик азобидан халос этдик ва то ажаллари етгунига қадар фойдаланиб юришларига имкон бердик.
Faccirooji aarabeeji:
وَلَوۡ شَآءَ رَبُّكَ لَأٓمَنَ مَن فِي ٱلۡأَرۡضِ كُلُّهُمۡ جَمِيعًاۚ أَفَأَنتَ تُكۡرِهُ ٱلنَّاسَ حَتَّىٰ يَكُونُواْ مُؤۡمِنِينَ
Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз хоҳлаганида ер юзидаги ҳамма-ҳамма иймон келтирган бўларди. Лекин У Зот буни истамади. Бунда ҳам бир ҳикмат бор. У Зот Ўз адли ила истаган бандасини адаштириб қўйди, истаган бандасига Ўз фазли ила ҳидоят берди. Сиз одамларни мўмин бўлишга мажбурлай олмайсиз. Зеро, тавфиқ Аллоҳнинг Қўлидадир.
Faccirooji aarabeeji:
وَمَا كَانَ لِنَفۡسٍ أَن تُؤۡمِنَ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَجۡعَلُ ٱلرِّجۡسَ عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَعۡقِلُونَ
Ҳеч ким то Аллоҳ тарафидан изн бўлмагунга қадар ўзича мўмин бўла олмайди. У Зотнинг хоҳиш-иродасисиз иймон рўй бермайди. Шундай экан, улар учун ғам-ташвиш чекманг. Аллоҳ Ўзи юборган ҳужжатлар, буйруқлар ва тақиқларни англамайдиган кимсаларни азоб ва шармандаликка дучор қилади.
Faccirooji aarabeeji:
قُلِ ٱنظُرُواْ مَاذَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَمَا تُغۡنِي ٱلۡأٓيَٰتُ وَٱلنُّذُرُ عَن قَوۡمٖ لَّا يُؤۡمِنُونَ
Эй Пайғамбар, сиздан мўжиза талаб қилаётган мушрикларга айтинг: "Осмонлару ердаги Аллоҳнинг ягоналиги ва қудратига далолат қилувчи нарсаларга назар солинглар. Иймон келтирмайдиган қавмга оят-аломатлар ҳам, ҳужжат-далиллар ҳам, огоҳлантирувлар ҳам фойда бермас. Чунки улар саркашлик билан куфрда қотиб қолган кимсалардир".
Faccirooji aarabeeji:
فَهَلۡ يَنتَظِرُونَ إِلَّا مِثۡلَ أَيَّامِ ٱلَّذِينَ خَلَوۡاْ مِن قَبۡلِهِمۡۚ قُلۡ فَٱنتَظِرُوٓاْ إِنِّي مَعَكُم مِّنَ ٱلۡمُنتَظِرِينَ
Анави ҳақни ёлғонга чиқараётган кимсалар ўзларидан олдинги ҳақни ёлғон дегувчи умматлар бошига тушган азобдан бошқа нарсани кутмаяптилар. Айтинг: «Кутаверинглар. Мен ҳам сизлар билан бирга кутгувчиларданман».
Faccirooji aarabeeji:
ثُمَّ نُنَجِّي رُسُلَنَا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْۚ كَذَٰلِكَ حَقًّا عَلَيۡنَا نُنجِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ
Кейин уларни азобга дучор қилиб, пайғамбарларимиз ва иймон келтирган зотларга эса нажот берурмиз. Қавмига етган мусибат уларга етмас. Олдинги пайғамбарлар ва мўминларга нажот берганимиздек, Муҳаммад алайҳиссалом ва у кишининг саҳобаларига ҳам ҳақиқий, чин, мустаҳкам нажот берурмиз.
Faccirooji aarabeeji:
قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِن كُنتُمۡ فِي شَكّٖ مِّن دِينِي فَلَآ أَعۡبُدُ ٱلَّذِينَ تَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِنۡ أَعۡبُدُ ٱللَّهَ ٱلَّذِي يَتَوَفَّىٰكُمۡۖ وَأُمِرۡتُ أَنۡ أَكُونَ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ
Эй Пайғамбар, айтинг: «Эй инсонлар, сизларни чақираётганим тавҳид динидан шубҳаланаётган бўлсангиз, мен сизларнинг динингиз бузуқ дин эканига аминман ва сизларнинг бутларингизга ибодат қилмайман. Бутларки, сизлар Аллоҳни қўйиб, ўшаларга сиғиняпсизлар. Балки мен сизларнинг жонингизни оладиган Аллоҳга ибодат қилурман. У Зот мени содиқ мўминлардан бўлишга буюрган".
Faccirooji aarabeeji:
وَأَنۡ أَقِمۡ وَجۡهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفٗا وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ
Парвардигорим мени ҳақ дин устида барқарор туришга, бошқа динлардан юз ўгиришга буюрган ва мушрик бўлишдан қайтарган.
Faccirooji aarabeeji:
وَلَا تَدۡعُ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَنفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَۖ فَإِن فَعَلۡتَ فَإِنَّكَ إِذٗا مِّنَ ٱلظَّٰلِمِينَ
Эй Пайғамбар, Аллоҳни қўйиб, бут ва санамларга сиғина кўрманг. Улар фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдилар. Уларга ибодат қиладиган бўлсангиз, ўзининг ҳаққига ҳам, Аллоҳнинг ҳаққига ҳам тажовуз қилган золимлардан бўлиб қолишингиз муқаррар.
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• الإيمان هو السبب في رفعة صاحبه إلى الدرجات العلى والتمتع في الحياة الدنيا.
Иймон соҳибини юксакларга кўтаради ва дунё ҳаётидан баҳра олиш бахтига муяссар айлайди.

• ليس في مقدور أحد حمل أحد على الإيمان؛ لأن هذا عائد لمشيئة الله وحده.
Ҳеч ким ҳеч кимни иймон келтиришга мажбурлай олмайди. Зеро, бу иш Аллоҳнинг хоҳиш-иродасига боғлиқдир.

• لا تنفع الآيات والنذر من أصر على الكفر وداوم عليه.
Кофирлигида саркашлик билан туриб оладиган одамга оят-аломатлар ҳам, огоҳлантиришлар ҳам фойда бермайди.

• وجوب الاستقامة على الدين الحق، والبعد كل البعد عن الشرك والأديان الباطلة.
Ҳақ дин устида барқарор туриш ҳамда ширк ва ботил динлардан юз ўгириш вожиб.

وَإِن يَمۡسَسۡكَ ٱللَّهُ بِضُرّٖ فَلَا كَاشِفَ لَهُۥٓ إِلَّا هُوَۖ وَإِن يُرِدۡكَ بِخَيۡرٖ فَلَا رَآدَّ لِفَضۡلِهِۦۚ يُصِيبُ بِهِۦ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۚ وَهُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ
Эй Пайғамбар, агар Аллоҳ сизга бирон синов юборса ва сиз уни ўзингиздан даф қилмоқчи бўлсангиз, билингки, уни Аллоҳнинг ўзидан бошқа ҳеч кимса кетказа олмас. Агар сизга бир яхшиликни, фаровонликни ирода қилса, Унинг фазлини рад қила оладиган бирон кимса йўқдир. Фазлу марҳаматини Ўзи истаган бандаларидан дариғ тутмас. Бирон кимса У Зотни бирон ишга мажбур қила олмас. У тавба қилган бандаларига Кечиримли ва Раҳмлидир.
Faccirooji aarabeeji:
قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدۡ جَآءَكُمُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكُمۡۖ فَمَنِ ٱهۡتَدَىٰ فَإِنَّمَا يَهۡتَدِي لِنَفۡسِهِۦۖ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيۡهَاۖ وَمَآ أَنَا۠ عَلَيۡكُم بِوَكِيلٖ
Эй Пайғамбар, айтинг: "Эй инсонлар, сизларга Парвардигорингиз тарафидан Қуръон нозил қилинди. Ким ҳидоят йўлига юриб, унга иймон келтирса, ўзига фойда. Зеро, Аллоҳ бандаларининг тоатидан беҳожатдир. Ким адашса, ўзига зарар, холос. Чунки банданинг маъсияти Аллоҳга зарар қилмайди. Мен сизларнинг амалларингизни сақлаб турадиган, улар учун ҳисоб берадиган қўриқчи эмасман".
Faccirooji aarabeeji:
وَٱتَّبِعۡ مَا يُوحَىٰٓ إِلَيۡكَ وَٱصۡبِرۡ حَتَّىٰ يَحۡكُمَ ٱللَّهُۚ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلۡحَٰكِمِينَ
Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз тарафидан ўзингизга ваҳий қилинган фармонларга эргашинг, уларга амал қилинг ҳамда қавмингиздаги сизга ва етказаётган рисолатингизга қарши чиқаётганларнинг озорларига сабр қилинг. То Аллоҳ сизни шу дунёда ғолиб қилиш, уларни эса кофир ҳолида ўлсалар, охиратда азоблаш ҳақидаги ҳукмини чиқаргунига қадар шу тахлит давом этинг.
Faccirooji aarabeeji:
Ina jeyaa e nafoore aayeeje ɗee e ngol hello:
• إن الخير والشر والنفع والضر بيد الله دون ما سواه.
Яхшилик ҳам, ёмонлик ҳам, фойда ҳам, зарар ҳам ёлғиз Аллоҳнинг Қўлидадир.

• وجوب اتباع الكتاب والسُّنَّة والصبر على الأذى وانتظار الفرج من الله.
Қуръон ва суннатга эргашиш, озорга сабр қилиш ва кушойишни Аллоҳдан кутиш вожиб.

• آيات القرآن محكمة لا يوجد فيها خلل ولا باطل، وقد فُصِّلت الأحكام فيها تفصيلًا تامَّا.
Қуръон оятлари мустаҳкамдир. Уларда ноҳақлик, ножўялик йўқ. Ундаги ҳукмларнинг тафсилоти тўла берилган.

• وجوب المسارعة إلى التوبة والندم على الذنوب لنيل المطلوب والنجاة من المرهوب.
Мақсадга етиш ва хавфдан қутулиш учун гуноҳлардан пушаймон бўлиб, тез тавба қилиш вожиб.

 
Firo maanaaji Simoore: Simoore yuunus
Tippudi cimooje Tonngoode hello ngoo
 
Firo maanaaji al-quraan tedduɗo oo - الترجمة الأوزبكية للمختصر في تفسير القرآن الكريم - Tippudi firooji ɗii

الترجمة الأوزبكية للمختصر في تفسير القرآن الكريم، صادر عن مركز تفسير للدراسات القرآنية.

Uddude